Wat vijf sectoren ons leren over nutriëntencirculariteit in Vlaanderen

In Vlaanderen wordt steeds meer gekeken naar recuperatie van nutriënten als antwoord op toenemende milieudruk, schaarste aan hulpbronnen en strengere regelgeving. Hoewel het technische potentieel van veel oplossingen bekend is, hangt de praktische toepassing ervan vaak af van sectorspecifieke omstandigheden, regelgeving en marktdynamiek.

Tegen deze achtergrond heeft het NPower project vijf thematische Multi-Actoren Transitie (MAT)-groepen in Vlaanderen opgezet, elk gericht op een specifieke sector. Deze hebben tot doel praktijkgerichte inzichten, ervaringen en knelpunten vast te leggen zoals die momenteel door Vlaamse belanghebbenden worden ervaren, en ervoor te zorgen dat Europese aanbevelingen gebaseerd zijn op ervaringen uit de praktijk.

In dit opzicht werd een workshopreeks “Circular Nutrient Pathways in Flanders”, georganiseerd door Universiteit Gent (UGent) met steun van Nutricycle Vlaanderen. Dit artikel brengt de belangrijkste inzichten, kansen en knelpunten samen die naar voren kwamen. Samen bieden deze bijdragen een praktijkgericht overzicht van de huidige stand van zaken op het gebied van nutriëntencirculariteit in verschillende Vlaamse sectoren.

Wat kwam naar voren tijdens deze workshops?

Over de vijf sectorale workshops heen kwam een duidelijk beeld naar voren: veel nutriëntenrecuperatie- en valorisatietechnologieën zijn technisch rijp of bevinden zich dicht bij praktijktoepassing. Tegelijk blijkt dat de effectieve uitrol in Vlaanderen minder wordt bepaald door technologische beperkingen dan door niet-technische factoren, zoals regelgeving, vergunningstrajecten, marktacceptatie en investeringszekerheid. Hoewel deze knelpunten zich in elke sector anders manifesteren, vormen ze een terugkerende context waarbinnen nutriëntencirculariteit vandaag vorm krijgt.

MAT1 – Landbouw
De prestaties van gerecupereerde stikstofproducten (RENURE) zijn in veldproeven vergelijkbaar met die van minerale kunstmest, wat de interesse van landbouwers vergroot. Onzekerheid over blijvende erkenning en complexe regelgeving blijven echter een belangrijke rem op investeringen.

MAT2 – Andere primaire sectoren
Valorisatie van onderbenutte biomassastromen, zoals groenafval, visserijresten en alternatieve eiwitten (bv. eendenkroos), is technisch veelbelovend. Onduidelijke juridische kaders, end-of-waste-criteria en veiligheidsvereisten beperken echter maatschappelijke acceptatie en marktontwikkeling.

MAT3 – Water- en afvalbeheer
Fosforrecuperatietechnologieën zoals struvietprecipitatie en extractie uit as zijn technisch bewezen. Het gebrek aan economische en beleidsmatige prikkels bemoeilijken grootschalige toepassing. Circulariteit is een prioriteit binnen het beleid maar dit vertaalt zich niet door in wetgeving, die nog steeds versnipperd is en waarbij complexe vergunningsprocedures vooruitgang belemmeren.

MAT 4 – Energie en transport
Boerderijschaalvergisters laten toe om duurzame energie én circulaire meststoffen uit dezelfde meststroom te produceren, een echte win-win. Een grote doorbraak wordt momenteel nog tegengewerkt door onzekerheid rond vergunningen en uitblijvende erkenning stikstofemissiereductie bij combinatie met stripping-scrubbing.

MAT 5 – Industrie
In voedings- en verwerkende industrieën zijn innovatieve recuperatie- en valorisatieoplossingen technisch haalbaar, zoals eiwitherwinning uit proceswater en membraantechnologieën. Strikte voedselveiligheidsregels, volatiele energiekosten en onregelmatige beschikbaarheid van nevenstromen maken robuuste businessmodellen uitdagend.

Vervolgstappen

De Vlaamse NPower MAT-workshopserie heeft met succes multidisciplinaire dialogen op gang gebracht die zich uitstrekken over landbouw, bio-economie, afvalwater, hernieuwbare energie en industriële voedselverwerking.

De komende drie jaar van het NPower project zal de Vlaamse regionale cluster interactieve evenementen blijven organiseren, samen met belanghebbenden oplossingen bedenken en resultaten delen die bijdragen aan een meer circulaire, efficiënte en veerkrachtige nutriënteneconomie in Europa.

Voor Nutricycle Vlaanderen en zijn netwerk zijn de inzichten uit deze reeks waardevolle signalen uit het veld. Ze helpen te identificeren waar sectoroverschrijdende dialoog het meest nodig is, waar beleidscoherentie de implementatie zou kunnen versnellen en waar verdere uitwisseling tussen praktijk, onderzoek en beleid cruciaal blijft.

* NPower is een Horizon Europe onderzoeksproject gefinancierd door de Europese unie en focus op geoptimaliseerd stikstof (N) en fosfor (P) management in ecosystemen.